Tre Bát độ - Liệu có nên trồng?

09/08/2004
Tre Bát độ - Liệu có nên trồng?
Cách đây vài năm, xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, cây tre Bát độ (có nguồn gốc từ Trung Quốc) được một số hộ nông dân trong phạm vi toàn quốc đưa vào trồng thí điểm và ngay lập tức tạo được tiếng vang:

Tre Bát độ - Liệu có nên trồng?

        Cách đây vài năm, xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, cây tre Bát độ (có nguồn gốc từ Trung Quốc) được một số hộ nông dân trong phạm vi toàn quốc đưa vào trồng thí điểm và ngay lập tức tạo được tiếng vang: Cây thích ứng tốt, sinh trưởng nhanh, cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao. Gần như cùng thời điểm này, người dân cả nước nói chung và Vĩnh Phúc nói riêng xôn xao phong trào trồng tre Bát độ lấy măng. Thật đáng tiếc, người dân đặt kỳ vọng lớn bao nhiêu, cây tre Bát độ đáp lại phũ phàng bấy nhiêu: Hơn 90% số cây giống chết ngay sau khi trồng chỉ một thời gian ngắn. Dù thiệt hại kinh tế (do bỏ tiền đầu tư mua giống) chưa nhiều nhưng hậu quả gây ra khá nặng nề. Nhiều ngành, cấp, địa phương tỏ ra nghi ngờ giá trị của cây tre, người dân thì mất tiền mà chẳng thu được gì nên quay ngay lưng lại. Thậm chí, nhiều giống cây mới cũng bị vạ lây khi người nông dân chỉ sử dụng dè dặt sau khi đã "điều tra" kỹ lưỡng. Như thế, liệu còn "cửa" nào cho ngọn măng Bát độ mọc trở lại?


Vườn tre măng Bát độ của gia đình nhà anh Nguyễn Viết Bình ở xã Ngọc Mỹ, huyện Lập Thạch.

        Hy vọng và thất vọng

        Cây tre Bát độ vốn cùng dòng với tre Điền trúc (thực tế Điền trúc) nhưng khác loài. Sản phẩm của 2 loại tre này là cây măng ngọt có màu vàng và vị thơm khá riêng biệt nên nhiều người đánh đồng tre Bát độ với Điền trúc. Năm 2001, tin tức về gia đình anh chị Bình - Oanh ở xã Ngọc Mỹ (Lập Thạch) và một số hộ nông dân khác trồng thí điểm thành công cây tre Bát độ đã làm nức lòng nhiều người dân Vĩnh Phúc. Với vốn đầu tư (có trợ giá) hơn 10.000đ một gốc tre giống, anh chị Bình - Oanh trồng 60 gốc trên phần diện tích đất đồi rừng của gia đình. Sau 1 năm, cả 60 gốc tre đều phát triển tốt và cho thu hoạch măng với năng suất trung bình từ 30-50kg/khóm/năm. Với giá cả dao động từ 2.000 đến 4.000đ/kg, mỗi khóm tre cho gia đình thu lãi ít nhất hơn 100.000đ/năm. Đặc biệt, do hương vị thơm ngon và dễ chế biến (măng ngọt, hầu như không phải qua sơ chế mà có thể nấu ăn ngay), sản phẩm măng Bát độ làm ra, cung không đủ cầu. Tiếng lành đồn xa, các phương tiện thông tin đại chúng từ địa phương đến trung ương tới tấp đến tận nơi quay hình chụp ảnh, phỏng vấn và đưa tin. Cây tre Bát độ chính thức lên ngôi. Nhiều địa phương và hộ nông dân tin rằng đây chính là một trong những vị "cứu tinh" có thể tiến hành chuyển dịch cơ cấu cây trồng, xóa đói giảm nghèo. Đơn đặt hàng mua giống măng Bát độ liên tiếp được gửi đến các đơn vị chức năng. Nhiều ngành, cấp, địa phương nhanh chóng triển khai các dự án trồng măng Bát độ trên địa bàn… Một vấn đề khó khăn hiện ra trước mắt, giá giống khá cao, lại hoàn toàn phải nhập từ Trung Quốc với 1 chủng loại là gốc tre được tách khỏi khóm. Chính việc cây giống là gốc được tách từ khóm cộng với đường vận chuyển xa xôi, dài ngày trong thời tiết nóng bức đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sinh trưởng của cây  giống. Khả năng sinh sản kém của cây giống cộng với lịch trồng, đặc điểm đất chưa phù hợp đã làm tỷ lệ cây giống trồng bị chết lên tới hơn 90%. Hậu quả tất yếu xảy ra, nông dân thất vọng quay lưng lại với cây măng. Nhiều ngành, cấp, địa phương cũng vì thế đâm ra do dự.

        Thực trạng hiện nay

        Theo nghiên cứu của Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam, cây tre Bát độ thích hợp với đất có độ dày cao và độ ẩm lớn, không yêu cầu cao đối với độ dinh dưỡng của đất. Như thế với đặc điểm địa hình trung du, miền núi có lượng mưa nhiều của một số tỉnh thuộc khu vực Bắc Bộ, cây tre Bát độ hoàn toàn có thể sinh trưởng tốt. Trở lại chuyện trồng tre Bát độ của gia đình anh chị Bình - Oanh ở xã Ngọc Mỹ (Lập Thạch). Có thể cho rằng anh chị gặp may khi giống tre anh chị mua về có chất lượng tốt nên tỷ lệ sống cao. Tuy nhiên, chính chất lượng đất dày và ẩm ở dưới chân đồi đã tạo điều kiện cho cây thích ứng và sống khỏe. Đến gia đình anh chị vào những ngày đầu tháng 8-2004 này, anh Bình hồ hởi cho biết, 60 gốc tre trồng từ năm 2000 vẫn phát triển tốt, hơn 200 gốc mới trồng từ vài tháng đến hơn 1 năm cũng cho kết quả rất đáng mừng. Nói ngắn gọn rồi anh Bình kéo tay chúng tôi đi "mục sở thị". Vườn măng 60 gốc hôm nào nay xanh um như một khu rừng nhỏ. Nếu không tận mắt chứng kiến, sẽ khó tin khi nói rằng có những ngọn măng nặng cả chục kg và to gấp 3 - 4 lần thân cây mẹ. Một đồng nghiệp của chúng tôi bên Đài PT-TH tỉnh còn đếm được tới 8 cây măng con mọc xung quanh một gốc măng mới chặt. Sang vườn măng mới trồng, anh bạn cùng đi với tôi cứ luôn miệng trầm trồ khi được biết những khóm tre có tuổi đời vài tháng đã cao ngang đầu người, còn lứa tuổi hơn 1 năm đã cao cả con sào và cho thu hoạch măng tới tới. Khi được hỏi về mức kinh phí đầu tư vào cây măng Bát độ, anh Bình có vẻ ngượng ngùng rồi cho biết, do phải đầu tư trồng nhiều loại cây, vả lại lạm dụng độ ẩm của đất nên tôi chỉ trồng tre rồi bỏ mặc, tuyệt đối không bón phân, cùng lắm là làm cỏ và vun xới gốc mà thôi. Thế mà khóm cho nhiều măng nhất cũng đạt tới 160kg, măng to nhất nặng tới 15kg/ngọn. Về vấn đề giống tre, anh Bình kể rằng khi nhận thấy chất lượng giống nhập giá  kém, anh đã phải bỏ rất nhiều thời gian, công sức và thí điểm thành công nhân giống bằng phương pháp giâm cành. Hàng năm, vào thời điểm tháng 2 đến tháng 4 và tháng 8 đến tháng 9, lấy cành nhánh trên thân cây tre giâm xuống đất 20-30 ngày, khi mọc rễ đem trồng bình thường. Nếu trồng đúng thời vụ như trên, tỷ lệ cây sống đạt trên 90% và chắc chắn cho thu hoạch sau 1 năm. Năm 2004, vườn tre Bát độ 60 gốc nhà anh chị cho thu lãi hơn 7 triệu đồng, điều đáng mừng hơn là người mua măng đến tận nhà thu hoạch và vận chuyển với giá tuỳ theo thời điểm từ 3.000-4.500đ/kg. Tất nhiên, việc người mua tận tâm như vậy đủ chứng tỏ nguồn cầu đang vượt trội nguồn cung.

        Rời Ngọc Mỹ, chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Sướng ở thôn Đồng Ăng (Kim Long - Tam Dương) thấy có khách hỏi thăm nhà ông Sướng trồng tre Bát độ, lão nông 77 tuổi mà trông tráng kiện như 1 lực điền tuổi 60 quay qua nói với ông bạn hàng xóm: “Mấy anh ở khuyến tre đến chơi…!?”. Thì ra, từ khi được cán bộ TTKN tỉnh khuyến khích và tạo điều kiện cho gia đình trồng tre Bát độ, thấy hiệu quả kinh tế cao, đi đâu ông Sướng cũng phấn khởi khoe bên “khuyến tre” họ tốt lắm, giỏi lắm. Ông Sướng kéo chúng tôi ra vườn, lấy tay bới từng gốc măng và cứ thế “thao thao”: “Tôi mê lắm, ai đời trồng có hơn 1 năm mà măng đã lên tua tủa, ăn không kịp…” Ông Sướng nhớ lại, tôi trồng hơn 100 gốc mà còn sống có 18 cây, tỷ lệ còn cao so với khối người. Ban đầu nản lắm, định phá bỏ nhưng nghĩ tiếc công sức, tiền của nên giữ lại nhưng trồng sắn xen vào cho đỡ phí. Ai ngờ cây  phát  triển nhanh quá, át hết cả sắn. Tôi cho em tôi 1 khóm tre, vụ măng này, nhà ông ấy ăn thoải mái rồi vẫn bán được 80.000 đ. Nhà tôi đây, nhiều  người biết có măng ngọt, liên tục vào hỏi mua. Cây mới ít tuổi, không bán thì nể, mà bán liên tục sợ cây chết mất. Các cán bộ đã khuyến cáo mỗi khóm nên để 5 - 6 cây mẹ. Chặt mãi thì lấy đâu ra cây mẹ để nuôi cây con.

        Đôi điều suy nghĩ

        Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, cây tre Bát độ có rất nhiều tác dụng, thân và cành phù hợp để làm nguyên liệu giấy hoặc làm rui, mè, chiếu tre và các sản phẩm tre đan; ngọn măng được người tiêu dùng ưa thích, thậm chí lá măng hái không đủ bán với giá 4.000 - 5.000đ/kg (lá to, dày, dài và dai dùng để gói bánh). Mới đây, trong hội nghị tổng kết công tác trồng măng tre toàn quốc, đại diện Viện Khoa học lâm nghiệp  Việt Nam đã phát biểu ý kiến đánh giá hiệu quả to lớn của cây tre Bát độ trong công tác chuyển dịch cơ cấu cây trồng, góp phần xoá đói giảm nghèo cho nông dân.

        Theo nhận định của chúng tôi, không  nên lấy hiện tượng đánh giá bản chất. Đã có lúc, chúng ta trồng tre bị thiệt hại về kinh tế do nguyên nhân khách quan về giống. Tuy nhiên, thời gian cho thấy, hiệu quả cây tre Bát độ đem lại cho người nông dân là không thể phủ nhận. Hiện nay, việc nhân giống cây tre Bát độ  bằng phương pháp giâm cành đã mở ra một hướng đi mới cho những người có nhu cầu, giá mỗi cành giống trung bình là 5.000 đ. Với 500.000 đ, người nông dân có 1 vườn tre 100 gốc. Được biết toàn tỉnh hiện có hơn 60 ha tre Bát độ, tuy nhiên phần lớn được trồng phân tán. Con số này cho thấy, đã có nhiều người hiểu hơn về cây tre Bát độ. Tuy nhiên, với tâm lý "chim bị tên thấy cành cong cũng sợ", còn rất nhiều người e dè. Và như thế, hẳn sẽ khó làm được nhiều việc khác!

Phóng sự của Quang Nam

Các tin đã đưa ngày: