Xây dựng nông thôn mới: Hoàn thành đã khó, giữ vững còn khó hơn

19/09/2016

Hết năm 2015, Vĩnh Phúc có 68/112 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Để chương trình phát huy hiệu quả bền vững, sau khi đón bằng công nhận, chính quyền các địa phương đang tiếp tục thực hiện nhiều giải pháp nhằm duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí song xem ra đây không phải chuyện dễ. Bởi bên cạnh việc làm sao để giữ vững các tiêu chí “động”, nhiều xã nông thôn mới vẫn đang loay hoay tìm hướng thực hiện nốt các hạng mục còn lại của một số tiêu chí còn nợ.

Cùng với ngân sách Nhà nước, xã Bồ Lý, huyệnTam Đảo đã đầu tư hơn 80 tỷ đồng cho chương trình xây dựng nông thôn mới, trong đó, nhân dân đóng góp hơn 600 triệu đồng. Từ nguồn vốn này, xã đã trải bê tông 100% tuyến đường trục chính trong xã và liên xã; cứng hóa gần 55% đường trục nội đồng; nâng cấp hệ thống trường mầm non, trung học, phổ thông và trạm y tế đạt chuẩn quốc gia. Hết năm 2013, 100% hộ dân trong xã được dùng điện lưới quốc gia; hơn 80% số hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh; thu nhập của người dân đạt gần 15 triệu đồng/người và Bồ Lý vinh dự là một trong 20 xã đầu tiên của tỉnh cán đích nông thôn mới. Đến nay, về cơ bản, các tiêu chí đã và đang phát huy giá trị tích cực, có tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn có những tiêu chí chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của nông thôn mới, nhất là với những tiêu chí “động”.

Trao đổi với phóng viên, đồng chí Trần Đình Phong, Bí thư Đảng ủy xã khẳng định: “Đã là xã nông thôn mới thì an ninh – chính trị, trật tự - an toàn xã hội phải đảm bảo; kinh tế không ngừng phát triển, đời sống người dân càng ngày nâng lên. Trên thực tế, Bồ Lý chưa thực sự hài lòng với những tiêu chí nông thôn mới đã đạt mà luôn xác định phải tiếp tục duy trì, đánh giá đúng thực lực hoàn thành, mức độ bền vững của từng tiêu chí để tìm ra nguyên nhân, giải pháp chỉ đạo khắc phục. Qua rà soát, hiện một số tiêu chí như: Môi trường, cơ sở vật chất văn hóa, giao thông của Bồ Lý đang nảy sinh bất cập, nếu không được khắc phục kịp thời sẽ khó giữ vững chuẩn”.

 

Dù đã đưa vào sử dụng từ năm 2014 nhưng đến nay, Nhà văn hóa thôn Trại Mái, xã Bồ Lý
vẫn chưa hoàn thành hạng mục cổng, sân vườn do thiếu kinh phí

Theo báo cáo của Ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới Bồ Lý, trong tiêu chí môi trường, hiện xã đã xây dựng 2 khu vực thu gom rác thải sinh hoạt. Tuy nhiên, do địa bàn rộng, đường xá đi lại khó khăn trong khi kinh phí chi cho Hợp tác xã môi trường hoạt động quá thấp, một tháng chỉ tiến hành thu gom 3 lần nên lượng rác thải tồn đọng lớn. Việc phát triển chăn nuôi ồ ạt tuy thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển nhanh hơn song do ý thức bảo vệ môi trường của người dân chưa cao nên còn hiện tượng vứt xác gia súc, gia cầm chết ven đường, khu đông người qua lại. Nhiều hộ chăn nuôi xả thải trực tiếp ra kênh mương, đồng ruộng gây mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường. Ngoài ra, toàn xã đã xây dựng được 4 nghĩa trang nhân dân nhưng do thiếu kinh phí nên vẫn chưa có tường rào bao quanh.

Đối với tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa, khi đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới, 1 số hạng mục đã được tỉnh cho nợ, tuy nhiên đến nay, việc “trả nợ” của địa phương gần như vẫn dậm chân tại chỗ. Hiện có 8/11 thôn đã có nhà văn hóa mới, trang bị bàn, ghế đủ 80 chỗ ngồi, song các cơ sở vật chất văn hóa khác cơ bản chưa đáp ứng nhu cầu của nhân dân. Nhà văn hóa 3 thôn còn lại là: Yên Hòa, Cầu Chang, Bồ Ngoài vẫn xây chung với đình làng từ những năm 2000 và chưa được chuyển ra xây dựng tại khu đất riêng đã được quy hoạch. Bên cạnh đó, Trung tâm văn hóa xã dù đã xây xong nhà điều hành, khu luyện tập thể thao nhưng đến nay vẫn chưa thể bàn giao đưa vào sử dụng do chưa có sân bãi, lối vào.

Xã Nguyệt Đức, huyện Yên Lạc cũng nằm trong số 20 xã đầu tiên của tỉnh hoàn thành 19/19 tiêu chí để “cán đích” nông thôn mới năm 2013. Một điều dễ nhận thấy, kể từ khi trở thành xã nông thôn mới, diện mạo địa phương đã có những thay đổi tích cực: Đường làng, ngõ xóm được đổ bê tông, giúp người dân đi lại thuận lợi; trường học, trạm y tế, nhà văn hoá… được xây mới khang trang, sạch đẹp; đời sống của nhân dân ngày càng cải thiện. 

Tuy nhiên, theo đại diện lãnh đạo UBND xã, để duy trì được đà tăng trưởng, giữ vững và phát triển những tiêu chí đã đạt là vấn đề không hề dễ. Đơn cử như tiêu chí môi trường, hiện địa phương đang gặp khó do lượng rác thải khu vực nông thôn ngày càng lớn và việc xử lý chủ yếu dừng ở chôn lấp hoặc đốt thủ công. Riêng khu vực thôn Phố Lồ hiện vẫn chưa quy hoạch được bãi tập kết rác tập trung, toàn bộ rác thải thu gom được đều được đổ ra bãi rác tự phát ven đê. Ngoài ra, địa phương lại nằm ở cuối tuyến kênh tả ngạn, thường phải hứng chịu lượng lớn rác thải từ đầu kênh dồn về không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước, môi trường sống của người dân mà còn khiến chính quyền địa phương đau đầu tìm giải pháp để có thể giữ vững chuẩn. 

Cùng với đó, an ninh trật tự cũng là tiêu chí gặp không ít khó khăn trong quá trình giữ chuẩn. Bởi lẽ, chỉ cần trên địa bàn xảy ra vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng hoặc gây rối trật tự xã hội thì trong năm đó xã sẽ không duy trì được mức đạt chuẩn của tiêu chí. Với các tiêu chí như: Văn hóa, thu nhập bình quân, tỷ lệ hộ nghèo...luôn thay đổi, phụ thuộc nhiều vào ý thức người dân và các yếu tố khách quan nên khoảng cách giữa đạt và không đạt của các tiêu chí rất mong manh. 

Không chỉ Bồ Lý, Nguyệt Đức, không ít xã khi đạt chuẩn nông thôn mới chủ yếu ở mức cơ bản đạt tỷ lệ % các chỉ tiêu, tiêu chí theo quy định, số tiêu chí đạt 100% khá thấp. Trong khi Bằng công nhận xã đạt chuẩn xây dựng nông thôn mới chỉ có giá trị trong 5 năm, hết thời gian này, khi xét lại, các xã không đạt các tiêu chí theo yêu cầu sẽ không được công nhận tiếp. Bởi vậy, việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí đối với những địa phương đã hoàn thành xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ không thể xem nhẹ.  

Qua tìm hiểu thực tế được biết, việc xây dựng nông thôn mới tại các địa phương sau giai đoạn đạt chuẩn sẽ gặp khó khăn hơn rất nhiều, nhất là về nguồn vốn. Theo thống kê của Ban chỉ đạo chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh, chỉ tính riêng trong 2 năm 2014 – 2015, toàn tỉnh đã đầu tư trên 2.851 tỷ đồng cho các xã xây dựng các công trình phục vụ nông thôn mới. Sau khi đạt chuẩn, các nguồn hỗ trợ gần như không còn nên đa phần các địa phương phải dựa vào nguồn vốn huy động tại chỗ để thực hiện. Tuy nhiên, nguồn vận động nhân dân đóng góp ngày càng hạn hẹp và nguồn lực để nâng cấp các tiêu chí đạt chuẩn chủ yếu dựa vào bán đấu giá đất dịch vụ. Địa phương nào có quỹ đất dịch vụ dồi dào sẽ giảm bớt gánh nặng, với những xã không còn đất hoặc gặp khó khăn trong đấu giá quyền sử dụng đất thì bài toán về vốn để hoàn thành các hạng mục còn lại xây dựng nông thôn mới càng trở nên nan giải.

Điều đáng nói, cùng với sự vận động của xã hội, yêu cầu của tiêu chí nông thôn mới cũng sẽ cao hơn trước. Nếu địa phương nào chủ quan, xem nhẹ nhiệm vụ duy trì, nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới sẽ có nguy cơ “rớt hạng”, nhất là các tiêu chí về giao thông, thủy lợi, nhà văn hóa nếu không được quản lý, bảo trì thường xuyên sẽ bị xuống cấp rất nhanh. Khi đó, những thành quả mà cả chính quyền và nhân dân các địa phương đã đổ bao mồ hôi, sức lực bao năm mới đạt được sẽ trở thành con số 0.

Tại buổi giám sát kết quả huy động và sử dụng vốn đầu tư công trình ở các xã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2014 và 2015 do Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND tỉnh chủ trì mới đây, nhiều đại biểu đã đề cập tới những giải pháp giúp các xã nông thôn mới giữ vững và nâng cao hơn tính bền vững của các tiêu chí nông thôn mới. Theo đó, để giải bài toán này, không ít ý kiến cho rằng: Để đạt mục tiêu đề ra, trước hết đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên ở địa phương phải thường xuyên bám sát cơ sở, gần dân, hiểu rõ hoàn cảnh từng gia đình thì mới có cách tuyên truyền hiệu quả, giúp nâng cao nhận thức của người dân trong việc chấp hành các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Ngoài ra, các địa phương cần củng cố, xây dựng và nhân rộng các mô hình hay về an ninh trật tự; thắt chặt tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư và đề ra những hình thức khen thưởng phù hợp, kịp thời đối với những cá nhân, tập thể làm tốt trong phong trào xây dựng đời sống văn hóa. Bên cạnh đó, cùng với sự hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh, các tổ chức đoàn thể, chính trị - xã hội cũng cần quyết liệt vào cuộc, thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động nhân dân giúp nhau phát triển kinh tế, xóa hộ đói, giảm hộ nghèo, bảo vệ môi trường sống, hướng đến cuộc sống lành mạnh, văn minh vùng nông thôn...

Ðể giữ vững và từng bước nâng cao chất lượng các tiêu chí, ngoài quyết tâm cao, sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị, rất cần sự góp sức của toàn xã hội, của cộng đồng doanh nghiệp và đặc biệt từ chính những người dân – những “chủ thể” của chương trình xây dựng nông thôn mới. Đây sẽ là động lực quan trọng để các xã nông thôn mới có thể vượt qua khó khăn giai đoạn khó khăn, tiếp tục về đích sau 5 năm phúc tra lại.  

Bích Phượng

Các tin đã đưa ngày: