Dồn thửa, đổi ruộng: Xu hướng tất yếu cho nền nông nghiệp hiện đại

22/09/2016

Dồn thửa, đổi ruộng được ví như một cuộc cách mạng trong sản xuất nông nghiệp, làm thay đổi nếp nghĩ, cách làm của người nông dân. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng để Vĩnh Phúc hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, sản xuất ra giá trị hàng hóa lớn. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, công cuộc dồn thửa, đổi ruộng trên địa bàn tỉnh thời gian qua vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Từ những kết quả ban đầu...

Nhớ lại những ngày cùng cán bộ xã đến 116 gia đình thôn Trung Nguyên để vận động dồn ghép hơn 500 thửa ruộng vùng xứ đồng 4 mẫu thành khu rộng 21,6 ha rồi cho Công ty Lâm Viên – Bộ Quốc phòng thuê lại để làm nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, ông Nguyễn Đức Thép, quyền Chủ nhiệm Hợp tác xã Lạc Trung, xã Trung Nguyên, huyện Yên Lạc tươi cười: “Lúc đầu đi vận động chúng tôi gặp phải sự phản đối của không ít người. Nhiều gia đình nghe tiếng tôi gọi từ đầu gõ đã đóng cửa, tắt điện như “đi vắng”. Có người ra đường vô tình gặp còn quay đầu đi hướng khác vì biết thể nào tôi cũng chỉ xoay quanh chuyện “cho thuê đất”. Nhưng rồi “mưa dầm thấm lâu”, bà con nông dân đã đồng loạt ký hợp đồng cho thuê đất, bởi họ hiểu họ không chỉ được hưởng tiền cho thuê đất mà còn được tiếp cận với hướng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao để vận dụng trên diện tích đất canh tác của gia đình và được tạo công ăn việc làm, có thêm thu nhập trang trải cuộc sống.


Đưa cơ giới hóa vào sản xuất - một trong những mục tiêu quan trọng của dồn thửa, đổi ruộng

Chỉ tay về hướng vườn chuối, ruộng rau xanh mướt đang được những công nhân Công ty đầu tư phát triển nông nghiệp DKC chăm bón, ông Thép bảo: Trước đây, mảnh đất này có 2 doanh nghiệp đến đầu tư, phát triển mô hình trồng ngô, đậu tương, rau màu thay cây lúa nhưng đều phải rút lui do thiếu vốn, kinh nghiệm sản xuất, mô hình không mang lại kết quả như mong đợi. Chỉ từ năm 2012 đến nay, khi mô hình được bàn giao lại cho Công ty đầu tư phát triển nông nghiệp DKC do anh Phạm Văn Cương làm chủ mới thực sự phát huy hiệu quả. Bây giờ, hầu như chẳng lúc nào đất đồng này được nghỉ ngơi. Mỗi năm 4 vụ luân canh, từ khoai tây, dưa hấu, ớt đến rau các loại…Bình quân mỗi năm trừ chi phí, cánh đồng cho anh Cương thu lãi hàng tỷ đồng. Quan trọng hơn cả là mô hình đã tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 30 – 40 lao động, vào thời điểm mùa vụ có thể lên tới hàng trăm người với thu nhập từ 100.000 đồng – 120.000 đồng/ngày. 

Ngay sát xã Trung Nguyên, có thời điểm lãnh đạo xã Tề Lỗ phải “mất ăn mất ngủ” bởi đồng ruộng manh mún, hiệu quả sản xuất nông nghiệp thấp khiến người nông dân không mặn mà với đồng ruộng, diện tích đất bỏ hoang vụ sau lại nhiều hơn vụ trước. Đi tìm lời giải cho bài toán này, địa phương xác định chỉ khi dồn điền, đổi thửa, áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất, giảm chi phí, nâng giá trị sản xuất nông nghiệp thành công mới có thể kéo nông dân về với ruộng đồng. Và rồi, việc triển khai dồn điền đổi thửa, xây dựng cánh đồng mẫu nhanh chóng được thực hiện thí điểm trên diện tích 20 ha tại cánh đồng khu 4 của thôn Giã Bàng. Với sự đồng thuận của người dân, từ 576 thửa ruộng của 125 hộ, xã đã quy hoạch, dồn ghép lại còn 75 thửa, bình quân mỗi thửa 2.250m2. Không chỉ vậy, các hộ dân còn tự nguyện hiến đất để làm mới 1 tuyến đường dài gần 900m, rộng 5m giữa cánh đồng, đảm bảo ruộng nào cũng bám đường, bám mương tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình đưa cơ giới hóa vào sản xuất. Sau chuyển đổi ruộng đất, những diện tích không chủ động nước, xã Tề Lỗ vận động nông dân chuyển sang trồng ngô, bí xanh hoặc làm kinh tế trang trại, nhờ đó, chất lượng sản phẩm và giá trị sản xuất trên cùng diện tích canh tác của địa phương không ngừng tăng lên.

Theo báo cáo của UBND huyện Yên Lạc, từ những năm 2004 – 2005, phong trào chuyển đổi, dồn ghép ruộng đất đã được triển khai đồng loạt tại 17/17 xã, thị trấn. Qua hơn 10 năm, toàn huyện có 5.650/5.780 ha đất nông nghiệp tham gia chuyển đổi, dồn ghép, đạt tỷ lệ 97%. Sau dồn ghép còn 3,83 thửa/hộ, diện tích trung bình mỗi thửa khoảng 534,7m2, tăng gần 295m2 so với trước khi dồn ghép, chi phí công lao động/sào cũng giảm 10 - 12%, năng suất cây trồng tăng 15 - 20kg/sào/năm. 

Tại một số địa phương khác trong tỉnh, việc tập trung, tích tụ ruộng đất tuy chưa đạt hiệu quả như mục tiêu đề ra song hầu hết số diện tích đất đã qua dồn ghép, chuyển đổi đều phát huy hiệu quả rõ nét trong sản xuất nông nghiệp. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngoài 663 tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp mua, thuê gom ruộng đất để phát triển nông nghiệp; 47 trang trại tổng hợp sản xuất trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản, những năm gần đây, UBND tỉnh đã trực tiếp thu hồi, bàn giao đất cho Công ty TNHH hai thành viên Đầu tư sản xuất và phát triển nông nghiệp VinEco Tam Đảo và Công ty nông nghiệp công nghệ cao để đầu tư sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại. Việc tập trung, tích tụ đất đai không chỉ giải quyết việc làm thường xuyên cho 2.750 lao động địa phương mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, hình thành vùng chuyên canh theo hướng sản xuất nông nghiệp hiện đại, chuyên môn hóa gắn với thị trường tiêu thụ.  

Còn nhiều khó khăn, vướng mắc

Theo đánh giá của UBND tỉnh, công tác dồn thửa, đổi ruộng tại Vĩnh Phúc thời gian qua vẫn chưa đạt mục tiêu là tạo ra những thửa ruộng lớn để trung bình mỗi hộ nông dân có từ 1 – 1,5 thửa. Ngoài 2 huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường đạt được một số kết quả nhất định, các địa phương khác hầu hết chỉ dừng ở bước lập phương án, chuyển đổi một số vị trí trong các hộ gia đình, cá nhân. Hiện toàn tỉnh có khoảng 96% hộ sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có diện tích nhỏ hơn 0,5ha; mỗi hộ có trung bình 5,7 thửa, mỗi thửa ruộng khoảng 362m2. Diện tích đất được tập trung, tích tụ chưa đạt 5% so với diện tích đất sản xuất nông nghiệp của tỉnh. 

Về vấn đề này, ông Lỗ Tất Chánh, Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Vĩnh Tường cho biết: Với địa hình thuận lợi, người dân tích cực tham gia nên so với các địa phương khác, Vĩnh Tường đã đạt một số kết quả nhất định trong công tác dồn thửa, đổi ruộng. Điển hình phải kể đến xã Ngũ Kiên. Ngay những năm đầu thực hiện, địa phương đã chuyển đổi thành công 30 ha đất chỉ cấy 1 vụ lúa thành đất 1 vụ lúa, 1 vụ cá; 30 ha trồng lúa năng suất thấp sang trồng rau màu; 20 ha trồng ngô chuyển sang trồng khoai tây, giúp tăng giá trị thu nhập cao gấp 1,5 – 3 lần so với trước. “Tuy nhiên, do tâm lý không muốn xáo trộn ruộng đất đang canh tác, sợ ảnh hưởng tới lợi ích nên còn một bộ phận không nhỏ người dân có tâm lý thờ ơ, không muốn tham gia thực hiện dồn thửa, đổi ruộng. Số thửa trung bình vẫn ở mức cao, khoảng 5,6 thửa/hộ, diện tích thửa bình quân gần 300m2 như hiện nay sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến chủ trương đưa cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất nông nghiệp của địa phương” – ông Chánh nói.

Theo ông Nguyễn Hữu Đức, Chủ tịch UBND xã Trung Nguyên, huyện Yên Lạc, hiện toàn xã còn 480 ha đất nông nghiệp đang sản xuất theo phương thức 2 vụ lúa, 1 vụ màu có thể chuyển đổi, dồn ghép để mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, để thực hiện thành công nhiệm vụ này lại không hề đơn giản, bởi ngoài vấn đề kinh phí thì nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của người dân về tập trung, tích tụ ruộng đất chưa đầy đủ, còn tâm lý sợ mất đất nên không cho thuê hoặc đòi giá thuê đất cao hơn so với quy định của nhà nước mặc dù không có nhu cầu sử dụng. 

Qua tìm hiểu thực tế tại một số địa phương, điều dễ nhận thấy là việc dồn thửa, đổi ruộng rất dễ phát sinh xung đột, mâu thuẫn bởi có liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều hộ nông dân. Trong khi đồng đất ở nhiều nơi không đồng đều, chênh lệch về hiệu quả sản xuất, tâm lý hơn thua khiến nhiều hộ dân không dễ đồng thuận trong quá trình dồn đổi, phân chia. Nhiều nông dân vì làm nông nghiệp không hiệu quả, đã kiếm thêm thu nhập bằng các ngành, nghề khác và không còn thiết tha với đồng ruộng nhưng vẫn cố giữ lấy ruộng. Mặt khác, công tác quản lý hồ sơ địa chính ở một số địa phương lâu nay thiếu chặt chẽ, đất thực địa không khớp với hồ sơ địa chính cũng là nguyên nhân dễ làm nảy sinh các vấn đề phức tạp, mâu thuẫn, xung đột lợi ích... 

Lựa chọn cách làm phù hợp 

Trước yêu cầu nhiệm vụ về sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, tháng 12/2015 HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 201 về một số cơ chế chính sách thực hiện Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp, trong đó có chính sách về đất đai để thực hiện dồn thửa, đổi ruộng với tổng mức đầu tư khoảng 6 triệu đồng/ha. Tháng 8/2016, UBND tỉnh tiếp tục xây dựng dự thảo Kế hoạch thí điểm dồn thửa đổi ruộng trong nông nghiệp, với tổng kinh phí thực hiện gần 57 tỷ đồng. Trên cơ sở giữ nguyên diện tích giao cho mỗi khẩu ở thời điểm 15/10/1993, sau khi dồn thửa, đổi ruộng, mỗi hộ sẽ còn 1 - 3 thửa để sản xuất nông nghiệp. Mục tiêu nhằm tạo ra cánh đồng lớn, bằng phẳng, đồng nhất, có hệ thống bờ vùng, bờ thửa, thủy lợi khoa học, hợp lý, thuận tiện cho sản xuất nông nghiệp theo quy hoạch; từng bước áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật để thâm canh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng giải phóng sức lao động, giảm chi phí và tăng thu nhập cho nông dân trên đơn vị diện tích, tạo tiền đề thực hiện hiệu quả Đề án Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp của tỉnh. 

Theo đó, Ban chỉ đạo công tác dồn thửa đổi ruộng và giải quyết đất dịch vụ tỉnh đã thống nhất lựa chọn xã Ngũ Kiên và Cao Đại, huyện Vĩnh Tường là 2 địa phương đầu tiên thực hiện thí điểm dồn thửa, đổi ruộng trong năm 2017. Với tổng kinh phí dự kiến hỗ trợ gần 5 tỷ đồng, từ nay đến 31/12/2017, các xã thí điểm phải căn cứ thực trạng ruộng đất, quy hoạch nông thôn mới để xây dựng phương án dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Ban chỉ đạo công tác dồn thửa đổi ruộng và giải quyết đất dịch vụ tỉnh  đưa ra là các địa phương này phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền tới toàn thể đảng viên, nhân dân về chủ trương dồn thửa, đổi ruộng. Khi tiến hành thực hiện các phương án cần đảm bảo đúng nguyên tắc công khai, dân chủ, tự nguyện, đặc biệt phát huy tinh thần gương mẫu đầu tàu của cán bộ đảng viên ở cơ sở. Bên cạnh đó, các cấp chính quyền địa phương cần nghiên cứu, có cơ chế hỗ trợ kinh phí cho thực hiện dồn đổi, lồng ghép vốn đầu tư xây dựng hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng phục vụ sản xuất, hoàn thiện lại hồ sơ địa chính sau dồn đổi; sau dồn ghép đảm bảo thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển, tạo ra nhiều mô hình kinh tế hiệu quả hơn so với trước. Qua đó, làm cơ sở để từ năm 2018 sẽ nhân rộng ra toàn tỉnh.

 

Bích Phượng

Các tin đã đưa ngày: