Thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp

07/07/2021

Ứng dụng công nghệ số để tự động hóa các quy trình sản xuất, kinh doanh; quản lý, giám sát nguồn gốc, chuỗi cung ứng sản phẩm, bảo đảm nhanh, minh bạch, chính xác, an toàn vệ sinh thực phẩm, thúc đẩy sản xuất hàng hóa và mở ra cơ hội phát triển nhanh, bền vững cho nông nghiệp tỉnh nhà đang là mục tiêu ngành Nông nghiệp Vĩnh Phúc hướng tới. Tuy nhiên, hành trình này còn không ít gian nan, thách thức, cần sự vào cuộc quyết liệt từ cơ quan chức năng, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông.

Từ năm 2020 đến nay, trong khi nhiều mặt hàng nông sản đang phải chật vật tìm đầu ra bởi những tác động nặng nề từ đại dịch Covid-19 thì nông sản được VinEco Tam Đảo sản xuất vẫn đều đặn phân phối đến các bếp ăn tập thể, chuỗi siêu thị VinMart và cửa hàng tiện lợi VinMart+; công ty vẫn tạo việc làm với mức thu nhập ổn định cho hơn 200 lao động địa phương.

Hiện toàn bộ quá trình sơ chế, đóng gói và bảo quản nông sản
tại VinEco Tam Đảo đều được thực hiện trên dây chuyền công nghệ hiện đại

Để có được thành công này, trên diện tích 500 ha, VinEco Tam Đảo đã dùng 24,5 ha đầu tư xây dựng nhà kính PE, sử dụng công nghệ nhà kính của Israel và 80 ha được lắp đặt nhà kính, nhà lưới theo công nghệ Nhật Bản; 400 ha còn lại được tận dụng làm những cánh đồng mẫu lớn, ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa, đồng thời, xây dựng các khu sơ chế, bảo quản rau quả sau thu hoạch. Hệ thống tưới tiêu, dinh dưỡng thông minh cùng hệ thống điều khiển khí hậu tự động hóa giúp kiểm soát hầu hết các yếu tố tác động tới quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng, giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu để cung ứng cho thị trường nhiều loại rau, củ, quả an toàn, chất lượng, trung bình mỗi năm, nông trường Tam Đảo đạt sản lượng 7.000 - 10.000 tấn/vụ, đáp ứng nhu cầu thị trường khu vực miền Bắc. 

Hợp tác xã rau an toàn Vân Hội Xanh, đóng tại huyện Tam Dương cũng là một mô hình điển hình về phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị ứng dụng công nghệ cao. Từ cuối năm 2018, hợp tác xã bắt đầu ứng dụng phần mềm VietGAP điện tử vào sản xuất giúp người nông dân không còn phải trông trời, trông đất, không phải lo ghi chép nhật ký sản xuất bằng tay như trước đây mà chỉ cần trông số liệu được cập nhật đầy đủ trên máy tính hoặc điện thoại thông minh để đợi ngày sản xuất và thu hoạch theo đúng quy trình. Việc quản lý vật tư đầu vào như: Giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cũng như giám sát quy trình sản xuất của từng thành viên cũng thuận lợi hơn rất nhiều. Không chỉ tự động hóa quy trình sản xuất, khâu chào hàng, tiêu thụ sản phẩm cũng đã được hợp tác xã số hóa để theo dõi và giao dịch. Đến kỳ rau củ được thu hoạch, thiết bị sẽ báo, hình ảnh sản phẩm được chuyển về đầu mối ký kết thu mua. Doanh nghiệp thu mua chỉ cần đánh mã số trên tem truy xuất mọi thông tin về sản phẩm từ giống, quy trình chăm sóc, chất lượng sản phẩm sẽ hiển thị đầy đủ. Nhờ ứng dụng phần mềm này, sản lượng rau củ được sản xuất đã tăng hơn từ 5 - 10% so với trước, trung bình mỗi tháng, hợp tác xã cung cấp cho thị trường trong và ngoài tỉnh hàng chục tấn rau, củ, quả an toàn các loại.

Với quy trình xây dựng môi trường chăn nuôi xanh - sạch - không ô nhiễm, trong đó, dành tới 50% diện tích trang trại để trồng cây, hoa, rau xanh tạo cảnh quan và cung cấp nguồn rau xanh hữu cơ làm thức ăn bổ sung cho lợn, Hợp tác xã chăn nuôi Bình Minh, đóng tại huyện Lập Thạch là hợp tác xã đầu tiên của tỉnh xây dựng mô chăn nuôi xanh tuần hoàn. Nhận thấy nhu cầu sử dụng thịt lợn an toàn ngày càng tăng của người tiêu dùng, từ năm 2019 đến nay, anh Mạc Tuấn Hải, Giám đốc Hợp tác xã đã đầu tư hàng chục tỷ đồng cải tạo, xây mới hệ thống chuồng trại và liên kết với một số hộ nông dân trong, ngoài xã để sản xuất thịt lợn sạch theo quy trình VietGAP. Đồng thời, nghiên cứu thành công việc sản xuất thịt lợn thảo quế, xúc xích thảo quế với hương vị đặc trưng, cung cấp cho 40 cửa hàng thực phẩm sạch, thực phẩm an toàn trong tỉnh và tại các tỉnh, thành như: Hà Nội, Bắc Giang, Hà Tĩnh, Quãng Ngãi… mang lại doanh thu hàng tỷ đồng mỗi tháng cho hợp tác xã. Năm 2020, 2 sản phẩm xúc xích và thịt lợn thảo quế của hợp tác xã đã được UBND tỉnh phân hạng và cấp giấy chứng nhận sản phẩm OCOP đạt chất lượng 3 sao.

Theo chia sẻ của anh Hải, chăn nuôi theo quy trình truyền thống, các trang trại sẽ phải mất nhiều chi phí thuê nhiều nhân công lao động, thức ăn, thuốc men còn khi ứng dụng công nghệ cao, mỗi con lợn, đặc biệt là lợn nái được đánh số, cập nhật theo dõi qua sổ nhật ký điện tử nên lượng thức ăn, sức khỏe của vật nuôi được giám sát chặt chẽ, không hao phí. Đối với lợn thịt, lợn giống thương phẩm đến kỳ xuất bán, thương lái chỉ cần xem qua hệ thống camera, chốt giá, lợn sẽ được đưa ra giết mổ, vận chuyển đến nơi tiêu thụ theo vòng tròn khép kín. Đặc biệt, Hợp tác xã chăn nuôi Bình Minh đã xây dựng được hệ thống chuồng trại thoáng mát, nhiều ánh sáng và xử lý mùi bằng công nghệ vi sinh 2 giàn mát giúp tăng sức đề kháng cho vật nuôi và bảo vệ môi trường. Cách làm này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giúp trang trại dễ dàng kiểm soát, ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh từ các phương tiện đi vào khu vực chuồng nuôi; tạo chất lượng thịt lợn khác biệt so với các sản phẩm cùng phân khúc, được người tiêu dùng đánh giá cao.

Hướng phát triển chăn nuôi xanh, thân thiện với môi trường của HTX chăn nuôi Bình Minh
không chỉ cung cấp cho thị trường những sản phẩm chất lượng mà còn có thể phát triển
thành mô hình du lịch sinh thái tham quan, trải nghiệm trong thời gian tới

Kết quả đạt được của những doanh nghiệp, hợp tác xã kể trên là minh chứng rõ nhất cho thấy chuyển đổi số chính là chìa khóa quan trọng giúp nông dân sản xuất nông sản chất lượng, với chi phí thấp nhất nhưng bán ra được giá cao nhất. Phương thức này có thể kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng, loại bỏ khâu trung gian giúp giá cả nông sản ổn định, ít bị thao túng; thay vì “trông trời, trông đất, trông mây”, nông dân thời công nghệ số sẽ thực hiện trông dữ liệu, mua dữ liệu để lên kế hoạch gieo trồng cho phù hợp với mùa vụ.

Tạo tiền đề hình thành chuyển đổi số, kinh tế số trong lĩnh vực nông nghiệp, thời gian qua, ngành Nông nghiệp Vĩnh Phúc đã chủ động xây dựng hệ thống website của sở và các đơn vị trực thuộc nhằm cung cấp thông tin phục vụ công tác chỉ đạo điều hành, tuyên truyền, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp tra cứu, thực hiện thủ tục trực tuyến… góp phần đẩy mạnh công tác cải cách hành chính; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu nông, lâm nghiệp, thủy sản theo biểu thống kê và bản đồ trên nền tảng số. Đồng thời, quan tâm ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất, phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn, thể hiện rõ nét là đã kịp thời tham mưu tỉnh ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ hàng trăm doanh nghiệp nông nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, xây dựng thương hiệu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cấp chứng chỉ quản lý chất lượng và các công cụ cải tiến năng suất, chất lượng sản phẩm; hỗ trợ trong truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu sản phẩm thông qua chương trình OCOP, phát triển thương mại điện tử. Đến nay, trên địa bàn tỉnh hình thành nhiều vùng sản xuất rau quả, chăn nuôi an toàn theo quy trình VietGAP; nhiều cơ sở đã hình thành được chuỗi liên kết chế biến, tiêu thụ, góp phần tăng giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích canh tác; đưa một số sản phẩm có thương hiệu như: Thanh long ruột đỏ, chuối tiêu hồng, mật ong… xuất khẩu ra thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp tại tỉnh vẫn còn manh nha và mới mẻ. Thực tế cho thấy, ở lĩnh vực trồng trọt, phương thức sản xuất truyền thống vẫn rất phổ biến, chủ yếu dựa vào sức lao động của con người. Các mô hình nhà màng, nhà lưới, ứng dụng công nghệ chăm sóc, tưới tự động vẫn chỉ đếm trên đầu ngón tay, đa số mới chỉ ứng dụng ở một số khâu nhất định. Hay như việc sử dụng mạng xã hội để kết nối thị trường, tiêu thụ nông sản thời gian gần đây đang được nhiều tổ chức, hợp tác xã, hộ sản xuất, kinh doanh cá thể khai thác nhưng tất cả cũng chỉ dừng ở khâu chào hàng, giới thiệu sản phẩm, khi người tiêu dùng muốn truy xuất nguồn gốc rất ít sản phẩm đáp ứng được yêu cầu này. Một thách thức lớn nữa mà ngành Nông nghiệp Vĩnh Phúc đang đối mặt trong tiến trình ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số đó là diện tích đất manh mún, nhỏ lẻ, tập quán và ý thức sản xuất tự do thiếu liên kết, trong khi trình độ ứng dụng công nghệ của đa phần nông dân hiện nay thấp, chưa kể đến yếu tố về nguồn lực đầu tư hạn chế.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đích hướng đến của chuyển đổi số trong nông nghiệp, nông thôn chính là người dân, có nghĩa là người dân vừa là đối tượng thụ hưởng vừa là chủ thể thực hiện chuyển đổi số. Nhưng nếu cứ để nông dân tự xoay xỏa tìm đường đi trong chuyển đổi số thì rất khó thành công mà cần bệ đỡ là cơ chế, chính sách, nguồn lực và sự đồng hành của các cấp, ngành chức năng, cộng đồng doanh nghiệp. Trong “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” được Thủ tướng phê duyệt vào tháng 6/2020, nông nghiệp là một trong 8 lĩnh vực được ưu tiên chuyển đổi số trước. Theo đó, chuyển đổi số quốc gia lĩnh vực nông nghiệp sẽ tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ theo hướng chú trọng nông nghiệp thông minh, nông nghiệp chính xác, tăng tỷ trọng của nông nghiệp công nghệ số trong nền kinh tế. Trên cơ sở cụ thể hóa việc triển khai thực hiện Chương trình gắn với Đề án Chuyển đổi số của tỉnh, Vĩnh Phúc đã ban hành chính sách đặc thù khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2020 - 2025 với những mục tiêu, nhiệm vụ cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao theo hướng chú trọng nông nghiệp hiện đại, thông minh.

Theo đó, để lĩnh vực nông nghiệp bắt nhịp công cuộc chuyển đổi số, tỉnh sẽ từng bước ứng dụng công nghệ số nhằm tự động hóa các quy trình sản xuất, kinh doanh; quản lý, giám sát nguồn gốc, chuỗi cung ứng sản phẩm đảm bảo nhanh chóng, chính xác, an toàn, vệ sinh thực phẩm; thực hiện chuyển đổi số trong công tác quản lý để có các chính sách, điều hành kịp thời phát triển nông nghiệp như dự báo, cảnh báo thị trường, quản lý quy hoạch; đẩy mạnh phát triển thương mại điện tử trong nông nghiệp… Trước mắt là tập trung hỗ trợ đầu tư chăn nuôi lợn, hỗ trợ đầu tư vùng sản xuất rau, củ, quả, hoa an toàn các loại theo quy trình VietGAP; hỗ trợ trồng cây dược liệu; tiếp tục hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học kỹ thuật mới vào cây trồng, vật nuôi có lợi thế, hướng tới sản xuất nông sản hàng hóa có giá trị kinh tế cao; ưu tiên hỗ trợ đào tạo, dạy nghề, bồi dưỡng, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới cho nông dân, từng bước giúp người nông dân hình thành các mối liên kết trong cung ứng giống, vật tư nông nghiệp. Từ đó, xây dựng vùng nông nghiệp công nghệ cao, xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm để mở rộng thị trường trong nước và hướng đến thị trường xuất khẩu.

Cùng với đó, ngành Nông nghiệp sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người nông dân hiểu rõ, trong thời kỳ đổi mới, hội nhập, họ phải là nông dân thời đại 4.0, dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư để áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, thay đổi phương thức sản xuất, tiếp cận thị trường nhằm tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản. Bản thân họ phải chú trọng việc sản xuất những sản phẩm nông nghiệp sạch, thân thiện với môi trường; có kế hoạch sản xuất bài bản, khoa học và bền vững, giúp giảm công lao động, chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, có thị trường đầu ra ổn định để không còn phải chịu cảnh “được mùa mất giá” dẫn tới phải giải cứu nông sản như thời gian qua.

Bích Phượng

 

Các tin đã đưa ngày: